Moerasverhalen

Foto: Erwin Christis

Share on print
Share on email
Share on facebook

Geschiedenis

De drassige moerasgebieden van de grensstreek werden gemeden indien men er niet echt moest zijn… Deze ruige landschappen waren een voedingsbodem voor verhalen over vreemde, vaak bovennatuurlijke wezens die gezien werden door wie het waagde om er bij nacht en ontij nog alleen rond te dwalen.

Wordt verwacht

In 2019 selecteren we enkele eeuwenoude verhalen over mysterieuze moerasverschijnselen uit de grensregio. In het najaar zullen ze te beluisteren en te lezen zijn via een app: thuis of tijdens je moeraswandeling in Kempen~Broek. Dat vieren we dan ook met een avondlijke dwaallichtjestocht, ver van de bewoonde wereld! Verwacht zeker ook nog een brochure in de Grensgevallen-reeks.

Geschiedenis

Dwaallichtjes in een moeras

De drassige moerasgebieden van de grensstreek werden gemeden indien men er niet echt moest zijn… Deze ruige landschappen waren een voedingsbodem voor verhalen over vreemde, vaak bovennatuurlijke wezens die gezien werden door wie het waagde om er bij nacht en ontij nog alleen rond te dwalen.

De ondergrond van GrensPark Kempen~Broek bestaat -de naam verraadt het al- voor een deel uit uitgestrekte moerassen, doorsneden met enkele hogergelegen zandruggen en -vlakten. Het was een drassig maar gevarieerd landschap, afhankelijk van het seizoen en de waterstand. Elzenbroekbossen, open waterplassen, vennen, natte heide met veengrond en wilgenbosjes wisselden elkaar af. Enerzijds hadden de mensen het broekgebied, net als de heidegebieden, nodig: het deed dienst als gemene grond waar men vanuit de beekvalleien naartoe kwam om grondstoffen en materialen te verzamelen (denk maar aan turf, hout en wilgentenen). Anderzijds nam het moeras ook wel eens mensenlevens door verraderlijke waterstanden, zompige bodem en gebrek aan oriëntatiepunten.

De moeilijk vatbare en dubbele betekenis van leven en dood op deze bodem fungeerde als onbewust stereotype om natuurverschijnselen als moerasgas en dierengeluiden sterk op uit te vergroten. Verhalen over dwaallichtjes, weerwolven en luchtgeesten leefden dan ook sterk bij de inwoners. Het diepgewortelde katholieke geloof zorgde er vaak ook nog eens voor dat het werk van de duivel er snel bij betrokken werd. De ‘dwaal’lichtjes die boven het wateroppervlak zweefden -belletjes moerasgas of glimwormen- werden gezien als dwalende zielen van ongedoopte kinderen en zondaars.

De grootschalige broekgebieden zijn drooggelegd door 19e_ en 20e-eeuwse ontwateringscampagnes om de bodem ‘productiever’ te maken (akkerbouw, populierenhout, …). Enkele kleinschaligere fragmenten werden wel gevrijwaard, zoals het Wijffelterbroek. De meesten worden beheerd als natuurgebied waardoor de eeuwenoude eigenheid bewaard is. De overgeleverde moerasverhalen kunnen vaak nog verbonden worden aan locaties in het landschap en zorgden hier en daar zelfs voor de nog steeds gebruikte naamgeving van plekken, bijvoorbeeld het Hemelrijck.

Historische voorbeelden zijn: Bocholterbroek, Wijffelterbroek, Grootbroek (de grote moerascomplexen); Ringselven, peelvennen rond Swartbroek (de grote vennen). En iets zuidelijker gelegen: kleinere, natte heidefragmenten met vennen en moerasjes in De Brand, Jagersborg en Tösch.

Contact

Winterslagstraat 87
B – 3600 Genk

T +32 89 65 56 65
F + 32 89 65 56 78

In opdracht en met de steun van:

Losgo's van opdrachtgevende en steunende organisaties

RLKM VZW © 2019      –